Donald Trump'tan dikkat çeken tarih uyarısı

İran savaşı nedeniyle geçen 50 günde 500 milyon varili aşkın petrol arz dışı kalırken toplam ekonomik kayıp 50 milyar doları buldu. Hürmüz Boğazı'nın açılmasına karşın ağır hasar alan enerji altyapısının onarımı yıllara yayılacak. Donald Trump ise yüksek akaryakıt fiyatlarının kasım ayına kadar süreceği uyarısını yaparak küresel piyasalarda endişeyi artırdı.

Analistler ve Reuters hesaplamalarına göre, İran savaşının başlamasından bu yana geçen yaklaşık 50 gün içinde dünya, 50 milyar doların üzerinde değere sahip ham petrol üretimini gerçekleştiremedi. Yaşanan arz kesintisinin etkilerinin aylarca hatta yıllarca sürebileceği öngörülüyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI VE ATEŞKES AÇIKLAMALARI

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Lübnan’da varılan ateşkes sonrası Hürmüz Boğazı’nın açık olduğunu duyurdu. ABD Başkanı Donald Trump ise İran savaşını sona erdirecek bir anlaşmanın “yakında” sağlanabileceğini ifade etti.

500 MİLYON VARİLLİK KAYIP

Kpler verilerine göre krizin şubat ayı sonunda başlamasından bu yana 500 milyon varilin üzerinde ham petrol ve kondensat küresel piyasaya sunulamadı. Bu durum, modern tarihin en büyük enerji arz kesintilerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Reuters’ın analizine göre bu kayıp miktar:

• Küresel havacılık talebinin 10 hafta boyunca kısıtlanmasına,
• Dünya genelinde tüm araçların yaklaşık 11 gün trafikten çekilmesine,
• Küresel ekonominin 5 gün boyunca petrolsüz kalmasına

eşdeğer bir etki yaratıyor.

Ayrıca bu miktar, ABD’nin yaklaşık bir aylık ya da Avrupa’nın bir aydan uzun süreli petrol talebine denk geliyor. ABD ordusunun yaklaşık altı yıllık yakıt ihtiyacı ya da küresel deniz taşımacılığını dört ay boyunca sürdürebilecek enerji miktarıyla da karşılaştırılıyor.

KÖRFEZ ÜLKELERİNDE ÜRETİM KAYBI

Körfez Arap ülkeleri Mart ayında günlük yaklaşık 8 milyon varil üretim kaybı yaşadı. Bu miktarın, dünyanın en büyük petrol şirketlerinden ExxonMobil ve Chevron’un toplam üretimine yakın olduğu belirtiliyor.

Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’ın jet yakıtı ihracatı da şubat ayındaki 19,6 milyon varilden, mart ve nisan başında 4,1 milyon varile geriledi. Bu düşüş, yaklaşık 20 bin gidiş-dönüş uçuşa karşılık gelen yakıt miktarına denk geliyor.

50 MİLYAR DOLARLIK GELİR KAYBI

Kpler kıdemli analisti Johannes Rauball’a göre, varil başına ortalama 100 dolar seviyesindeki fiyatlarla hesaplanan kayıp hacim yaklaşık 50 milyar dolarlık gelir kaybına işaret ediyor. Bu tutar Almanya’nın yıllık GSYH’sinin yaklaşık yüzde 1’ine veya Letonya ve Estonya gibi ülkelerin toplam ekonomik büyüklüğüne eşdeğer.

TAM TOPARLANMA YILLAR ALABİLİR

Her ne kadar Hürmüz Boğazı’nın açık olduğu açıklansa da üretim ve tedarik zincirinde toparlanmanın zaman alacağı belirtiliyor. Kpler verilerine göre küresel ham petrol stokları nisan başından bu yana yaklaşık 45 milyon varil azaldı.

Üretim kesintileri mart sonundan itibaren günlük yaklaşık 12 milyon varile ulaştı. Uzmanlar, özellikle Kuveyt ve Irak’taki ağır petrol sahalarının normal seviyelere dönmesinin 4-5 ay sürebileceğini ifade ediyor.

Rafineri altyapısı ve Katar’daki Ras Laffan LNG tesisindeki hasarların ise uzun vadeli etkiler yaratabileceği ve tam kapasiteye dönüşün yıllar alabileceği değerlendiriliyor.

PETROL VE BENZİN FİYATLARINDA BELİRSİZLİK

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, benzin fiyatlarının zirveye ulaşmış olabileceğini ancak galon başına 3 dolar seviyesinin altına inişin gecikebileceğini belirtti.

Wright, “Galon başına 3 doların altındaki benzin fiyatları bu yılın ilerleyen dönemlerinde görülebilir ama bu durum gelecek yıla da sarkabilir. Öte yandan fiyatların büyük ölçüde zirve yaptığı düşünülüyor ve bundan sonra düşüşe geçmesi bekleniyor. Elbette bu anlaşmazlığın çözülmesiyle fiyatların düştüğünü göreceksiniz” dedi.

ABD’DEN FARKLI SENARYOLAR

ABD yönetimi içinde fiyatlara ilişkin farklı öngörüler dikkat çekiyor. Hazine Bakanı Scott Bessent, fiyatların yaz aylarında düşebileceğini ifade ederken, Donald Trump ise gaz fiyatlarının kasım ayına kadar yüksek kalabileceğini dile getirdi.

HAVACILIK SEKTÖRÜNE ETKİ

Petrol arzındaki aksama, havayolu şirketlerinin jet yakıtı tedariki konusunda uyarı yapmasına yol açtı. ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, çatışmanın azalmasıyla birlikte jet yakıtı arzının artabileceğini belirtti.

Duffy, “Uzun vadede jet yakıtı fiyatlarının düşmesi nedeniyle Amerikalıların seyahat etmesi daha ucuz hale gelir” ifadelerini kullandı.

JEOPOLİTİK RİSKLER VE SEÇİM ETKİSİ

ABD ile İran arasında 10 günlük ateşkes konusunda anlaşma sağlanmasına rağmen, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilimler riskleri artırıyor. Trump’ın İran’ı ateşkesi ihlal etmekle suçlaması, belirsizliği derinleştirdi.

Batı Asya’daki savaşın etkisiyle yükselen enerji fiyatları, ABD’de Cumhuriyetçi Parti’nin kasım ayındaki ara seçimler öncesinde de önemli bir gündem maddesi haline geldi.

cumhuriyet