\'Arka Kapı Hep Vardır\'

MİT yetkilileri ile bazı PKK’lıların üçüncü bir ülkede yaptıkları görüşmeye ait olduğu iddia edilen ses kaydının internet üzerinden ‘sızdırılmasıyla’ birlikte başlayan tartışmalar sürüyor. Muhalefet, hükümeti ‘teröristlerle müzakere etmek’ ile ya da “Neden konuştunuz demiyoruz, neden gizlediniz ve ne konuştunuz” sorusuyla eleştiriyor. Dikkatli Radikal okurları, geçen yıl kasım ayında gazetemizin başlattığı “Savaşma Konuş” kampanyasını hatırlayacaktır. Bu kampanya çerçevesinde 30 yıllık terör-şiddet sarmalını çok yakından yaşayan ‘yerel’ unsurların yanı sıra benzer sorunlar yaşanan ülkelerdeki deneyimlerden yola çıkarak, şiddetin sona erdirilmesine yönelik arayışların uluslararası ölçekteki örneklerine de yer vermiştik. Radikal yazarı Ezgi Başaran, IRA ile İngiltere ve ETA ile İspanya arasındaki müzakerelere katılan taraflarlarla konuşmuş ve deneyimlerini Radikal okurlarına aktarmıştı. Bugün yıllardır varlığı bilinse de net bir şekilde açığa ‘ilk kez’ çıkan görüşmeler nedeniyle tartışmalar hararetlenmişken, sorunu çözmüş ya da şiddetten büyük oranda arınmış ülkelerin deneyimlerini hatırlatmakta yarar görüyoruz.

Gizli görüşmeler
17 yaşında IRA’ya katılan babasının izinden yürüyen, eylemlere katılan, ünlü Maze Hapishanesi’nde işkence gören ve 1984’te vurulan İrlandalı aktivist Garry Adams, ‘IRA’nın siyasi kolu’ olarak anılan Sinn Fein’in başkanı olarak, “Good Friday Agreement” (Hayırlı Cuma Anlaşması) ile sonuçlanan barış müzakerelerinde dönemin İngiltere Başbakanı Tony Blair’in karşısında oturmuştu. Adams, “Ne IRA İngiliz ordusunu ne de ordu IRA’yı yenebiliyordu. Savaş sonsuza kadar sürebilirdi. IRA silah bıraktıktan sonra politik krizin kilidi açıldı” diyor ve ekliyordu: “Bugün bile barış sürecine karşı güçler var, ancak Blair onlardan farklı düşünebildiği için başardı.” Adams, ‘teröristlerle masaya oturmayız’ diyen devletlerde de mutlaka ‘arka kapılar’da gizli görüşmeler yapılacağını söylüyordu: “Bu arka kapı IRA ve İngiltere arasında hep vardı, ama bazı dönemler aktif değildi.”

‘Hükümet riski aldı’
Adams’ın oturduğu masanın karşı tarafında dönemin İngiltere Başbakanı Tony Blair ve sağ kolu Jonathan Powell vardı. Powell’a göre çözümde Blair’in cesareti ve “Biz genç nesildik ve İrlanda terörizmiyle savaş bizim savaşımız değildi” sözleriyle özetlediği ‘mesafe’ önemliydi. ‘Düşman’ gördüğü kişilerle masaya oturdu. Powell da görüşmelerin uzun süre “gizli” kanallardan yürütüldüğünü hatırlatmıştı: “Çünkü İngiliz hükümeti şehirlerin ortasında bombalar patlatan kişilerle açık görüşmeler yapıyor olamazdı. Ama konuşmak da gerekiyordu. 1997’den itibaren ben ve Blair teröristlere taviz veren insanlar olarak yansıtıldık. Siyasi aktörler, medya, hepsi üstümüze geldi. Ama biz hükümet olarak riski aldık.”

Bir dönem İngiliz TV’lerinde sesi ve görüntüsünün yayımlanması dahi yasak olan ama sonra Başbakan Tony Blair’le ‘müzakere eden’ İrlandalı Garry Adams, Ezgi Başaran’a, “Barış yapmak, düşman bellediğiniz tarafla iletişime girmek çok zordur. 90’ların başında Sinn Fein ve İngiltere gizli görüşmeleri başladı. En önemli adım ise IRA’nın 1994’te tamamen silah bırakmasıydı” demişti