Borsalar Çöktü, ABD'nin Notu İlk Kez Düştü

Dünya borsalarında işlem gören hisse senetlerinin değeri, küresel ekonominin yeni bir resesyona doğru ilerlediği ve Euro Bölgesi borç krizinin İtalya ile İspanya’yı da tehdit ettiği endişeleriyle bu hafta 2.5 trilyon dolardan fazla azaldı. MSCI Bütün Ülkeler Dünya Endeksi’nden çıkan miktar, kıyaslandığı takdirde Fransa ekonomisinin büyüklüğünün tamamına eşit bulunuyor. ABD’nin S&P 500 Endeksi’ndeki kayıplar bu hafta piyasa değerinden 850 milyar dolar götürürken, MSCI Avrupa 820 milyar dolardan fazla kayıp verdi. MSCI Dünya Borsalar Endeksi yüzde 1,8’lik düşüşle 11 ayın en düşük seviyesine geriledi.

ABD verisi moral verdi
Dün de gün içerisinde büyük düşüşler yaşanan piyasaların imdadına ABD’nin istihdam verisi yetişti. ABD’de önceki gün yüzde 4,31 düşen Dow Jones, beklentilerin üzerinde gelen tarım dışı istihdam verisinin etkisiyle dün güne yükselişle başladı. ABD’de tarım dışı istihdam 117 bin ile beklentileri aşarken, işsizlik oranı da yüzde 9,1 ile beklentilerin altında açıklandı. Söz konusu veri Avrupa’da kısmi toparlanmaya neden oldu. AB Komisyonu’nun ekonomik ve parasal işlerden sorumlu üyesi Olli Rehn’in, İtalya ve İspanya’nın mali yardım planına ihtiyacı olmayacağını açıklaması da yangını bir nebze söndürdü.

ABD için bir ilk
Kredi derecelendirme kuruluşu Standard&Poors, ABD'nin kredi notunu bir kademe azalttı. Kuruluş kredi notunun indirilmesine gerekçe olarak bütçe açığının azaltılması konusunda kongreden onay alan planın borç krizini çözmekte yeterli olmayacağı gösterildi. Standard&Poors'un ABD'nin kredi görünümünü negatif olarak açıklaması kredi notunun bir kademe daha düşürülebileceği söylentilerine yol açtı.

Petrol fiyatları çakıldı
Ekonomik durgunluk endişesi petrolde büyük düşüşe neden oldu. Yıl içinde 114 dolara kadar çıkan petrol yüzde 5’in üzerinde değer kaybederek 85 dolara kadar geriledi. Zirveye göre kayıp ise yüzde 25’e ulaştı.

Liderler teyakkuzda

Piyasaları sarsan krize çözüm için Avrupa Birliği liderlerinin arayışları da devam ediyor. Almanya Başbakanı Angela Merkel ve Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, küresel piyasalardaki önemli gelişmeler üzerine telefon görüşmesi yaptı. Sarkozy, Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Jean-Claude Trichet ile Euro Bölgesi’nde yaşanan borç krizini görüştü. İspanya Basbakanı Zapatero, Sarkozy ve AB Komisyonu Üyesi Rehn ile görüşmelerde bulundu. Olli Rehn, AB Komisyonu’nun şu anda acilen ateşi söndürmeye odaklandığını söyledi.

En büyük düşüş İMKB’de Merkez Bankası’nın önceki günkü sürpriz kararlarının şokunu üzerinden atamayan piyasalarda tansiyon iyice yükseldi. İçeride Merkez Bankası’nın attığı son adımların getirdiği tedirginlik, yurtdışında ise ABD ekonomisine ilişkin resasyon endişeleri, İspanya ile İtalya’nın borç krizi tehdidi altında olmasının global borsalarda düşüşe yol açması İMKB’yi de vurdu. ABD’nin istihdam verisinin etkisiyle yurtdışı borsalardaki toparlanmadan da payını alamayan İMKB günü yüzde 5,16’lık kayıpla 56.265 puanla son bir yılın en düşük seviyesinden kapattı. Bankacılık endeksindeki düşüş yüzde 6,36 olurken Yapı Kredi Bankası yüzde 8,5, İş Bankası C yüzde 6,85, Garanti Bankası yüzde 6,4, Akbank yüzde 5,7 düştü. Borsada son bir haftada yüzde 9,7 düşüş yaşanırken, şirketlerin piyasa değeri 30.3 milyar dolar azaldı. Borsada iki günlük düşüş yüzde 8,2 oldu. Döviz piyasasında ise dolar dün 1.748 TL’ye kadar çıktı. ABD’nin istihdam verisinin ardından ise dolar 1.730 TL’nin altına indi. Borsadaki sert satışta yatırımcıların Merkez Bankası’nın kararlarını anlamlandıramamasının etkili olduğunu belirten analistler, “Özellikle yabancılar satışa geçti. Bir süre dışarda bekleyip Merkez’in ne yapmak istediğini anlamaya çalışacaklar” değerlendirmesinde bulundu.
Öte yandan önceki gün politika faizini düşüren ve faiz koridorunu daraltan Merkez Bankası dün de yabancı para zorunlu karşılık oranlarını tüm vadeler için 0.5 puan düşürdü. Merkez Bankası tarafından yapılan açıklamada zorunlu karşılık oranlarının düşürülmesiyle piyasaya yaklaşık 930 milyon dolar likidite sağlanacağı, ağırlıklı ortalama zorunlu karşılık oranının yüzde 11’e gerilemiş olacağı kaydedildi.
Merkez Bankası, en son 2 Nisan 2009 tarihinde gerçekleştirdiği döviz satım ihalelerine yeniden başladı. Dün düzenlenen 50 milyon dolar tutarındaki döviz satım ihalesinde, ortalama fiyat 1,7344 lira oldu. İhaleye 91 milyon dolarlık teklif geldi. Merkez’in perşembe günkü açıklamasında döviz satış ihalelerine ilişkin herhangi bir alt ve üst sınır bulunmadığına dikkat çeken bankacılar, bunun Merkez’in doğrudan müdahale sayılabilecek büyüklükte döviz satışı yapmasına olanak sağlayabileceğine dikkat çekti.

Sükûnet çağrısı
Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, küresel ekonomideki son gelişmelerle ilgili olarak, “İhtiyatlı olalım ama panik havasına gerek yok” dedi. Şimşek, Merkez Bankası’nın aldığı son kararların da döviz piyasasındaki oynaklığın sınırlandırılması ve global büyüme endişelerine karşı önceden bir tutum ortaya koyma çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Şimşek ayrıca harcamaları kısma yaklaşımını doğru bulmadığını söyledi.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Nihat Ergün, Türkiye ekonomisi için ilave tedbir paketlerinin olması gerekmediğini söyledi. Merkez Bankası kararlarının olumlu etki edeceğini ve ekonominin durgunluğa girmesine izin vermeyeceklerini belirten Ergün “Tedbir paketlerini gerektirecek bir noktada olmadığımızı düşünüyorum. Merkez Bankası’nın kararı gereken mesajları kendi içerisinde taşıyor” dedi.

Merkez Bankası’nın kararlarının yerinde olduğunu ifade eden Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan, “2009 krizi herkese ders oldu. Biz hükümet olarak mevcut duruma son derece hazırlıklıyız. Ben diğer ülkelerin de 2009’da olduğu kadar hazırlıksız olmadığı kanısındayım. Mevcut durum 2009’dan daha kolay bir şekilde atlatılacaktır. Önümüzdeki haftadan itibaren normal, gelmesi gereken denge de gelecektir” dedi.

MB Başkanı Erdem Başçı, Türk Lirası’nın daha fazla değer kaybetmesini gerektirecek bir neden bulunmadığını belirterek, TL’de ilave kayıplar gözlenmesi halinde döviz satım tutarlarının arttıralacağını ve yabancı para zorunlu karşılık oranlarının indirileceğini söyledi.

Kurmaylar toplanıyor

Öte yandan Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, kabinenin ve partinin ekonomi kurmaylarıyla bir araya gelecek. Edinilen bilgiye göre, Erdoğan başkanlığında yapılacak ‘Ekonomiyi Değerlendirme’ toplantısı salı günü gerçekleştirilecek. Yetkililer, toplantının spesifik bir toplantı olmadığını vurgulayarak, ekonominin genel bir değerlendirmesinin yapılacağını kaydettiler.

Başçı’nın tehlikeli oyunu

Wall Street Journal, Merkez Bankası’nın politika faizlerini indirme kararını piyasaların beğenmediğini savunurken, “Merkez Bankası ne yapmaya çalışıyor” sorusunun hâlâ yanıtsız kaldığını yazdı. Bazı ekonomistlerin kararlar için ‘şoke edici’, ‘tehlikeli’ sözlerini kullandığını belirten gazeteye konuşan Brown Brothers Harriman’dan İlan Solot, “Başkan Başçı’nın çok tehlikeli bir oyun oynadığını düşünüyoruz” dedi. ABD’li gazete, piyasa oyuncuların alınan kararları hâlâ anlamaya çalışırken Merkez Bankası’nın küresel ekonomideki gelişmelere ilişkin hiç de iyimser olmadığı yorumunu da yaptı. Gazete, ekonomistlerin, kararları ‘şoke edici’ ve ‘tehlikeli’ olarak nitelediklerini, yatırımcıların bankanın kredibilitesini sorguladıklarını vurguladı.