Hızlı değişiklikler hata getirdi

Turgut Özal ’ın yoğun isteğiyle tartışmalar arasında 1987 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından kuruldu İstanbul Deniz Otobüsleri ( İDO ). 22 yılda serpildi bugün yılda 53 milyon yolcu, 7.5 milyon araç taşıyarak denizin yeterince kullanılmadığı İstanbul ’da ulaşımda önemli bir alternatif oldu. 2005’te özelleştirme kapsamına alınan İDO , bundan tam bir yıl önce 861 milyon dolar gibi ciddi bir paraya özelleştirildi.

İstanbul Atatürk Havalimanı işletmecisi Tepe-Akfen-Souter-Sera Ortak Girişim Grubu tarafından devralınan İDO ’nun birinci yılındaki uygulamaları kamuoyunda ciddi bir tepkiye neden oldu. Sosyal medyada fırtınalar koptu. Eleştiriler meclise kadar taşındı. En fazla tepki gören uygulama “esnek fiyat” politikası oldu.  İDO ’nun CEO’su Önder Sezgi ile bir yılı ve eleştirileri konuştuk. Sezgin esnek fiyat politikasını savunuyor ancak hatasını “yenilikleri kısa süreye sığdırmak” olarak açıklıyor.

İDO ’ya önemli bir para verdiniz? Bir yıl geçti. Kalite ödüllü bir şirketti. Nasıl bir şirket devraldınız?
Birikmiş problemler vardı. Önce bunları halletmeye çalıştık. İlk önceliğimiz çalışan barışıydı. Sendikada toplu sözleşme görüşmesi uzun zamandır bitirilmemiş, grev kararı alınmıştı. Kaptanlarla sorunlar vardı. Tüm çalışanlarımıza enflasyonun üzerinde zam yaptık. 250’ye yakın dava vardı. Bu davaların bazıları 3-5 yıllıktı. Bu davaları çözüme kavuşturduk. Çünkü çalışanların problemleri çözülmeden hizmet kalitesini artıramazsınız. Sonra biriken yolcu şikayetlerine göre taşeronlarla yapılan sözleşmeleri a’dan z’ye değiştirdik. Yolculardan aldığımız geri dönüşlerin en başında iskeleler ve tuvaletlerin temizliği geliyordu. Bir de tv kanalları vardı. Değiştirdik. BTA’nın yüzde 50’sine sahip olduğu bir şirket kurduk.

İDO ’nun yolcu profili nedir?
53 milyon yolcu var. Yolcularımızın yüzde 70’i erkek. Ama Bostancı- Bakırköy hattının yüzde 60’ı kadın. Gelir düzeyi açısından ise yolcu profili iç ve dış hatlarda değişiyor. İç hatlarda gelir grubu genellikle orta halli grup. Harem hattında insanlar sadece gitmek istediği yere çabucak gitmek isterken Bursa-Bandırma ve Bostancı Bakırköy hattında hizmet yolculuk kadar önemli. Biz buna göre yatırımlara başladık. Sosyal medya taaruzu başladığında bunlarla uğraşıyorduk.

Yeni fiyatlandırma politikası oluşturdunuz. Kıyamet orada koptu. Bu fırtınayı beklemiyor muydunuz?
Çok üzüldük. Fiyatları konuşabiliriz ama hizmette hiçbirşey yapılmadı denilmesi tüylerimizi diken diken etti. Elinizi vicdanınıza koymalısınız. İyileştirmeler için sürekli yatırım yapıyoruz ve bunlar eylül-ekime kadar devam edecek. 20 milyon euroyu bulacak.

Siz TAV’dan geldiniz. Uygulama da havayollarında kullanılan bir sistem. Uçakla denizyollarının beklentileri mi karıştı?
Çok yolculuk yapan insanların beklentisi emniyetli ve hızlı seyahat etmek, fiyata bakmak. İDO ’da sadece fiyata bakan yolcu sayısı yüzde 25 civarında. Önemli bir kısmı da Yalova yolcusu. Önce biz bu noktada esnek fiyata geçtik. Yalova seferlerinde 644 kişilik yolcu koltuğunun 140 tanesini ekonomik sınıf yaptık. Özelleştirme öncesi 10 TL olan koltuk 8 TL’ye indi. Yalovalılar 1.5 aydır çok mutlu. Sonra diğer bölgelerde esnek fiyat uygulamasını başlattık.

Fiyatı nasıl belirliyorsunuz?
Fiyatlarımızı müşteri belirliyor. Arz talep belirliyor. Biz üç beş direktör biraraya gelip fiyatları arttıralım demiyoruz. Bu konuda bir rapor hazırlattırdık. Hâlâ yüzde 30 artış yapabileceğimiz sonucu çıktı. Sakın ha dedim. Esnek fiyatlamaya geçtik. Maliyet artışlarımız kadar artış yaptık. Üzerini yapsaymışız Allah korusun bizi sallandırmışlardı.

Nedir o maliyetler?
Yıllık yakıt anlaşmasına göre 0.96 kuruştan yakıt alıyorduk. Bunu bütün yıl alacağız ve petrol fiyatlarında akıl almaz bir artış oldu. Ayrıca geçen yıl euro dizel yakıt kullanma zorunluğu geldi. Yakıt fiyatları ortalama yüzde 35 arttı. 1.60 ortalama fiyattan alıyoruz. 100 milyon dolar yıllık yakıt kullanıyoruz ve yakıt maliyeti yüzde 50 arttı.

Belediyede kalsaydı yakıt eski fiyattan devam mı ederdi?
Hayır, hayır. Belediyede kalsaydı da bu fiyatlara çıkmak zorundaydılar. Bilemem tabii belediye sosyal bir kurum. Kurlar da yüzde 20 arttı. Bunları yan yana koyun. Yeni fiyatlama sisteminde eleştiriler hep maksimum fiyat üzerinden yapılıyor. Ancak bizim araştırmalarımızda hala yüzde 80 memnuniyet var.

Bu kadar eleştiri nereden kaynaklandı o zaman. Herkes bileti son dakika mı almaya kalkıştı? Alışkanlıklar mı etkiledi?
Bu yorum da doğru değil. Mesela 1000 kişilik gemide ne kadar boş yer varsa fiyat o kadar azalıyor. Çok dolu olan gemiye talepte bulunduğunuzda maksimum fiyat ödüyorsunuz. Ben biraz komplo teorileri üzerinde de düşünmeye başladım. İhracatçılar geçen günlerde ‘İnterneti ağırlaştırdılar ki son dakika alınsın’ yorumu yaptılar. El insaf diyorum buna. İnternet sisteminin teknik ömrü bitmek üzerindeydi. Biz Anadol’u garaja çektik, Mercedes kullanmaya başladık.

Hatanız nerede peki?
Bir hatamız oldu. Sistemi kısa sürede devreye aldık. Problemler yaşadık. Yenilikler radikaldi. Kısa süreye sığdırdık. Koltuk seçimi gibi seçimler vardı. Yolcu anketi alabilirim demişti ondan getirmiştik. Buradan büyük darbe yedik kaldırdık. Bütün hizmetleri 1 Haziran’a yetiştirelim dedik. Belki şu samimi itiraf. Yolcuyu uçak yolcusunun hizmet beklentisine soktuk. Beklentiyi yükselttik. Fiyat beklentileri ise aşağı yönde. Ama maliyeti yansıtmak zorundasınız.

Hiç dokunmasam krediyi ödeyemem
Bu şirkete 900 milyon dolara yakın para verdiniz. Gerçekten büyük rakam. Şimdi de bunun karşılığını almak kar etmek istiyorsunuz. Bir başka örnek Zorlu Karayolları arazisine 1 milyar dolar verdi. Karşılığını almak için de olmadık yoğunlukta bir inşaat gerçekleştirdi. Elektrikte örnekler ayrı. Bu büyük rakamlı özelleştirmelerin bedelini biz tüketiciler ödüyoruz. Bu özelleştirme mantığı doğru mu sizce?

Bu özelleştirmenin mantığında en ufak bir hata yok. Yöntemiyle, ihale süreciyle, fiyatlamasıyla. Özelleştirme ödülü aldık. Sosyal sorumluluğumuz devam ediyor İDO ’da. İç hatlarımızda fiyatı belediye belirliyor. İç hatlar hala zarar ediyor zaten. Ama hiç aklımıza iç hatları kapatalım diye bir şey gelmedi. Vazifemiz bu. İlave gelir kaynakları yaratmaya çalışıyoruz. Dış hatlar ise aynı değil. Kar eden işlerdi belediyedeyken de. Yeni projelerle katma değer yaratmaya çalışıyoruz. İDO ’ya hiç dokunmasaydık herkesin bu çok memnun olduğu hizmetler sürseydi doğan parayla biz banka borcunu ödeyemezdik. İDO ’yla verilen fiyat iyi fiyattır. Belediye açısından, satıcı açısından çok iyi fiyattır. Biz niye aldık. Şirketi büyütmek için.

Ben de bunu söylüyorum. Tüketici açısından iyi değil. Fiyat endeksli olmadan nasıl büyüteceksiniz şirketi?
Sessiz sedasız gemi aldık. İstanbul trafiğini yavaşlatan kamyonlar ve ağır araçlardır. 10 bin ağır araç geçiyor. Ro-ro gibi alternatif ulaşım alanları yaratacağız. O zaman asıl değer yaratacağız. Bunu katamazsak bizim için kötü iş olur. Tüketiciye enflasyon dışında fahiş bir fiyat uygulanmıyor. Bu kadar borcumuz varken çok daha farklı fiyatlandırma yapmak zorundayız.

Rekabet Kurumu’nda inceleme sürüyor mu?
Biz zaten denetimden geçtik onay aldık. Sorun olmadı. Hukuken tesbit edildi. Rekabet Kurulu kararını da bugünlerde bekliyoruz..

İddia ediyorum geçen yıldan düşük
Geçen yıl hafta içi araçla yolculuk eden 3 kişilik bir aile ile bu yılki faturayı kıyaslayabilir misiniz?
Araç 90 TL artı kişi başı 22 TL’den 3 yolcu dersek 156 TL ödeniyordu. Bu rakam şimdi Business Class baz alınıyor ve kişi başı 332 TL’ye çıkıyor. Bu rakam teorik olarak mümkün ama milyonda bir ihtimal. Son sabit fiyattan sonra 75 TL araç, kişi başı 25 olursa toplamda 150 TL ödeniyor.

Esnek fiyat devam edecek mi?
Pazartesi ve perşembe sabit fiyatlara döndük ama politikamız esnek fiyatlar üzerine devam edecek. Bu arz talebe göre belirlenecek.

33 hat ve 36 iskelede, 25 deniz otobüsü, 10 hızlı feribot ve 17 arabalı vapur ile hizmet veriyor. Taşıdığı yolcu günde ortalama 150 bin. Taşıdığı araç 20 bin. Çalışan sayısı taşeronlarla 2 bin.